เป้าหมายแบบ SMART คือวิธีเขียนเป้าหมายให้ทำได้จริง โดยเป้าหมายต้อง เจาะจง (Specific) วัดผลได้ (Measurable) ทำได้จริง (Achievable) สอดคล้องกับสิ่งที่สำคัญ (Relevant) และ มีกำหนดเวลา (Time-bound) เช่น เปลี่ยนจาก “อยากเก็บเงิน” เป็น “เก็บเงินเดือนละ 2,000 บาท ให้ได้ 24,000 บาทภายในสิ้นปีนี้ เพื่อเป็นเงินสำรองฉุกเฉิน” เป้าหมายที่เขียนแบบนี้ช่วยให้รู้ว่าต้องทำอะไร วัดความคืบหน้าได้ และรู้ว่าสำเร็จเมื่อไหร่
เป้าหมายแบบ SMART คืออะไร มาจากไหน?
SMART เป็นตัวย่อของ 5 เกณฑ์ที่ใช้ตรวจว่าเป้าหมายชัดเจนพอจะลงมือทำได้หรือไม่ แนวคิดนี้ถูกเสนอครั้งแรกโดย จอร์จ ที. โดแรน (George T. Doran) ในบทความเรื่องการเขียนเป้าหมายของฝ่ายบริหาร ตีพิมพ์ในวารสาร Management Review เมื่อปี 1981 (พ.ศ. 2524) เดิมใช้ในองค์กร แต่ปัจจุบันนิยมใช้ตั้งเป้าหมายส่วนตัวด้วย
คำที่ใช้ในแต่ละตัวอักษรเปลี่ยนไปบ้างตามยุคสมัย ฉบับดั้งเดิมของโดแรนใช้คำว่า Specific, Measurable, Assignable (มีผู้รับผิดชอบชัดเจน), Realistic (สมเหตุสมผลกับทรัพยากรที่มี) และ Time-related (มีกรอบเวลา) ส่วนที่นิยมใช้กันในปัจจุบันคือ Specific, Measurable, Achievable หรือ Attainable, Relevant และ Time-bound ซึ่งบทความนี้จะใช้แบบหลัง
S-M-A-R-T แต่ละตัวหมายถึงอะไร?
แต่ละตัวอักษรคือคำถามหนึ่งข้อที่เป้าหมายต้องตอบให้ได้ ถ้าตอบได้ครบทั้ง 5 ข้อ เป้าหมายนั้นก็พร้อมลงมือทำ ตารางนี้สรุปความหมาย คำถามที่ใช้ตรวจ และตัวอย่างจากเป้าหมาย “อยากวิ่งให้ได้”
| ตัวอักษร | ความหมาย | คำถามที่ใช้ตรวจ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| S – Specific | เจาะจง ชัดเจนว่าจะทำอะไร | จะทำอะไร ทำเพื่ออะไร ทำอย่างไร | วิ่งให้จบระยะ 5 กิโลเมตรโดยไม่หยุดเดิน |
| M – Measurable | วัดผลได้ ติดตามความคืบหน้าได้ | รู้ได้อย่างไรว่าคืบหน้าหรือสำเร็จแล้ว | จดระยะทางและเวลาทุกครั้งที่วิ่งในแอป |
| A – Achievable | ท้าทายแต่ทำได้จริงกับเวลาและทรัพยากรที่มี | มีแผนและเวลาพอไหม | ตอนนี้วิ่งได้ 2 กิโลเมตร จึงเพิ่มระยะทีละน้อยทุกสัปดาห์ |
| R – Relevant | สอดคล้องกับสิ่งที่สำคัญกับเรา | เป้าหมายนี้คุ้มค่าและเหมาะกับช่วงเวลานี้ไหม | อยากมีสุขภาพดีขึ้นและลงแข่งงานวิ่งการกุศล |
| T – Time-bound | มีวันเริ่มต้น วันสิ้นสุด และจุดตรวจระหว่างทาง | ต้องสำเร็จภายในเมื่อไหร่ | ภายใน 10 สัปดาห์ และวัดผลทุกวันอาทิตย์ |
เมื่อรวมทุกข้อจะได้เป้าหมายว่า “วิ่ง 5 กิโลเมตรให้จบโดยไม่หยุดเดินภายใน 10 สัปดาห์ โดยวิ่งสัปดาห์ละ 3 วัน เพิ่มระยะทีละน้อย และจดระยะทางทุกครั้ง เพื่อให้สุขภาพดีขึ้นและพร้อมลงงานวิ่ง”
ตั้งเป้าหมายแบบ SMART ทำอย่างไรทีละขั้นตอน?
วิธีที่ง่ายที่สุดคือเริ่มจากความต้องการกว้าง ๆ ก่อน แล้วค่อย ๆ ขัดเกลาทีละตัวอักษรจนครบ ไม่จำเป็นต้องเขียนให้สมบูรณ์ตั้งแต่ครั้งแรก ทำตามลำดับนี้ได้เลย
- เขียนสิ่งที่อยากได้แบบกว้าง ๆ: เช่น “อยากพูดภาษาอังกฤษเก่งขึ้น”
- ทำให้เจาะจง (S): ระบุว่าจะทำอะไร เพื่ออะไร และทำอย่างไร เช่น “ฝึกพูดภาษาอังกฤษเพื่อสัมภาษณ์งานได้มั่นใจ ด้วยการฝึกตอบคำถามสัมภาษณ์งานยอดนิยม”
- หาตัวเลขที่วัดได้ (M): ดูว่าตอนนี้อยู่ตรงไหน แล้วตั้งเป้าเป็นตัวเลข เช่น “ตอบคำถามสัมภาษณ์งานยอดนิยมได้ 20 ข้อโดยไม่ต้องดูโน้ต”
- เช็กว่าทำได้จริง (A): ดูเวลาและทรัพยากรที่มี ถ้าว่างแค่วันละ 20 นาที ก็ตั้งเป้าให้พอดีกับเวลานั้น
- ถามว่าสำคัญกับเราจริงไหม (R): เป้าหมายนี้ช่วยให้ไปถึงสิ่งที่ใหญ่กว่าหรือเปล่า เช่น อยากได้งานใหม่ในปีนี้
- กำหนดเวลาและจุดตรวจ (T): ใส่วันเส้นตาย และนัดตัวเองตรวจความคืบหน้าระหว่างทาง เช่น ทุกสิ้นเดือน
- เขียนเป็นประโยคเดียวแล้วติดตามผล: เช่น “ฝึกตอบคำถามสัมภาษณ์งานเป็นภาษาอังกฤษวันละ 20 นาที ให้ตอบได้ 20 ข้อโดยไม่ดูโน้ตภายใน 3 เดือน และอัดเสียงตัวเองทบทวนทุกสิ้นเดือน”
ตัวอย่างเป้าหมายแบบ SMART ในชีวิตประจำวันมีอะไรบ้าง?
เป้าหมายแบบ SMART ใช้ได้กับทุกเรื่อง ทั้งเงิน สุขภาพ การเรียน และการทำงาน หลักคือเปลี่ยนคำว่า “อยาก” ให้กลายเป็นสิ่งที่วัดได้และมีวันสิ้นสุด ตารางนี้เทียบเป้าหมายแบบกว้าง ๆ กับเป้าหมายที่เขียนแบบ SMART แล้ว
| เรื่อง | เป้าหมายกว้าง ๆ | เป้าหมายแบบ SMART |
|---|---|---|
| การเงิน | อยากเก็บเงิน | โอนเงินเข้าบัญชีเงินออมเดือนละ 2,000 บาททุกวันเงินเดือนออก ให้ครบ 24,000 บาทภายใน 12 เดือน เพื่อเป็นเงินสำรองฉุกเฉิน |
| สุขภาพ | อยากออกกำลังกาย | เดินเร็ววันละ 30 นาที 5 วันต่อสัปดาห์ ติดต่อกัน 8 สัปดาห์ และติ๊กปฏิทินทุกวันที่ทำได้ |
| การเรียน | อยากอ่านหนังสือมากขึ้น | อ่านหนังสือก่อนนอนวันละ 15 นาที ให้จบ 1 เล่มต่อเดือน รวม 6 เล่มภายใน 6 เดือน |
| การทำงาน | อยากทำงานให้เร็วขึ้น | ลดเวลาตอบอีเมลลูกค้าจากเฉลี่ย 48 ชั่วโมงเหลือ 24 ชั่วโมงภายในสิ้นไตรมาส โดยจดเวลาตอบทุกฉบับและสรุปค่าเฉลี่ยทุกเดือน |
ทำไมตั้งเป้าหมายแบบ SMART แล้วยังทำไม่สำเร็จ?
สาเหตุที่พบบ่อยคือเป้าหมายเขียนดีแต่ไม่มีการติดตามผล หรือตั้งเป้าสูงเกินกำลังตั้งแต่แรก SMART ช่วยให้เป้าหมายชัด แต่ความสำเร็จยังขึ้นกับการลงมือทำและการปรับแผนระหว่างทาง ข้อผิดพลาดที่ควรระวังมีดังนี้
- ไม่ได้บันทึกจุดเริ่มต้น: ถ้าไม่รู้ว่าตอนนี้อยู่ตรงไหน ก็ยากจะตั้งตัวเลขที่สมเหตุสมผลและวัดความคืบหน้าได้
- ตั้งหลายเป้าหมายพร้อมกันเกินไป: เลือกเฉพาะเรื่องที่สำคัญที่สุดก่อน แล้วค่อยเพิ่ม
- ไม่มีจุดตรวจระหว่างทาง: มีแต่วันเส้นตายทำให้รู้ตัวช้าเมื่อหลุดแผน ควรนัดทบทวนเป็นระยะ เช่น ทุกสัปดาห์หรือทุกเดือน
- ไม่ยอมปรับเป้าหมาย: ถ้าสถานการณ์เปลี่ยน เช่น งานยุ่งขึ้นหรือเจ็บป่วย การปรับตัวเลขหรือขยายเวลาเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่ความล้มเหลว
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเป้าหมายแบบ SMART
A ใน SMART ย่อมาจาก Achievable หรือ Attainable?
ใช้ได้ทั้งสองคำ และมีความหมายใกล้เคียงกัน คือทำได้จริงภายใต้เวลาและทรัพยากรที่มี ส่วนฉบับดั้งเดิมของโดแรนใช้คำว่า Assignable ซึ่งหมายถึงต้องระบุผู้รับผิดชอบให้ชัด
เป้าหมายแบบ SMART ใช้กับเป้าหมายระยะยาวได้ไหม?
ได้ แต่ควรแบ่งเป้าหมายใหญ่ออกเป็นเป้าหมายย่อยที่สั้นลง เช่น เป้าหมาย 1 ปีแบ่งเป็นเป้าหมายรายเดือน แล้วเขียนแต่ละช่วงให้เป็นแบบ SMART จะติดตามผลง่ายกว่า
ควรตั้งเป้าหมายแบบ SMART ครั้งละกี่ข้อ?
ไม่มีตัวเลขตายตัว แต่ไม่ควรมากจนดูแลไม่ไหว ในการประเมินผลงานของหลายองค์กร เช่น มหาวิทยาลัยเท็กซัสที่ซานอันโตนิโอ (UTSA) ให้พนักงานตั้งเป้าหมายแบบ SMART ประมาณ 3–5 ข้อต่อรอบการประเมิน ซึ่งเป็นจำนวนที่ใช้อ้างอิงได้
ถ้าทำไม่ได้ตามกำหนดเวลา ควรทำอย่างไร?
ทบทวนว่าติดตรงไหน แล้วปรับเป้าหมายให้เหมาะกับสถานการณ์ เช่น ลดตัวเลขลงหรือขยายเวลา ดีกว่าเลิกกลางคัน การปรับเป้าหมายเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนที่ดี
แหล่งอ้างอิง: University of Florida IFAS Extension – SMART Goals (FE577, อ้างอิง Doran 1981, Management Review), The University of Texas at San Antonio – Creating SMART Goals, Project Smart – A Brief History of SMART Goals
ภาพหน้าปกโดย Volodymyr Hryshchenko จาก Unsplash

