พ.ศ. กับ ค.ศ. ต่างกันกี่ปี? วิธีแปลงศักราชให้ถูกต้อง

พุทธศักราช (พ.ศ.) กับคริสต์ศักราช (ค.ศ.) ต่างกัน 543 ปี การแปลงจึงทำได้ง่าย คือ ค.ศ. + 543 = พ.ศ. และ พ.ศ. − 543 = ค.ศ. เช่น ค.ศ. 2026 ตรงกับ พ.ศ. 2569 ข้อยกเว้นเดียวที่ควรรู้คือวันที่เดือนมกราคมถึงมีนาคมก่อน พ.ศ. 2484 ซึ่งต้องใช้ 542 แทน เพราะสมัยนั้นไทยยังขึ้นปีใหม่วันที่ 1 เมษายน

พ.ศ. กับ ค.ศ. ต่างกันกี่ปี?

พ.ศ. มากกว่า ค.ศ. อยู่ 543 ปีเสมอสำหรับวันที่ในปัจจุบัน ตัวเลขนี้มาจากการที่พุทธศักราชเริ่มนับจากปีหลังพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน ซึ่งเกิดก่อนการเริ่มนับคริสต์ศักราช 543 ปี ส่วนคริสต์ศักราชนับจากปีที่เชื่อว่าพระเยซูประสูติ

ศักราช คือระบบการนับปีที่เริ่มต้นจากเหตุการณ์สำคัญเหตุการณ์หนึ่ง แต่ละศาสนาหรือแต่ละอาณาจักรจึงมีศักราชของตัวเอง ประเทศไทยใช้ พ.ศ. เป็นศักราชทางราชการ ขณะที่ทั่วโลกใช้ ค.ศ. เป็นหลัก คนไทยจึงต้องแปลงไปมาอยู่บ่อย ๆ

แปลง พ.ศ. เป็น ค.ศ. และ ค.ศ. เป็น พ.ศ. อย่างไร?

สำหรับวันที่ตั้งแต่ พ.ศ. 2484 เป็นต้นมา ให้บวกหรือลบด้วย 543 ได้ทันที ไม่ต้องดูว่าเป็นเดือนอะไร วิธีคิดมีขั้นตอนดังนี้

1. ดูว่าตัวเลขที่มีเป็นศักราชไหน: ถ้าเป็นปีหลัก 2500 ขึ้นไป มักเป็น พ.ศ. ถ้าเป็นปีหลัก 1900–2000 กว่า มักเป็น ค.ศ.
2. แปลง ค.ศ. เป็น พ.ศ.: นำ ค.ศ. บวก 543 เช่น ค.ศ. 2000 + 543 = พ.ศ. 2543
3. แปลง พ.ศ. เป็น ค.ศ.: นำ พ.ศ. ลบ 543 เช่น พ.ศ. 2569 − 543 = ค.ศ. 2026
4. ถ้าเป็นวันที่เก่ากว่า พ.ศ. 2484: ตรวจเดือนก่อน ถ้าเป็นมกราคมถึงมีนาคม ให้ใช้ 542 แทน 543

เคล็ดลับจำง่ายสำหรับปีในศตวรรษนี้ คือ ค.ศ. 20XX จะตรงกับ พ.ศ. 25YY โดยนำสองหลักท้ายบวก 43 เช่น ค.ศ. 2025 ตรงกับ พ.ศ. 2568

ค.ศ.	พ.ศ.
2000	2543
2020	2563
2025	2568
2026	2569
2027	2570
2030	2573

ทำไมวันที่ก่อน พ.ศ. 2484 บางช่วงต้องลบ 542?

เพราะก่อน พ.ศ. 2484 ไทยขึ้นปีใหม่วันที่ 1 เมษายน ไม่ใช่ 1 มกราคม ช่วงเดือนมกราคมถึงมีนาคมของปีฝรั่งจึงยังนับเป็นปี พ.ศ. เดิมอยู่ ทำให้ตัวเลข พ.ศ. ในช่วงนั้นห่างจาก ค.ศ. แค่ 542 ปี

ตัวอย่างเช่น วันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1930 ในเอกสารไทยสมัยนั้นยังนับเป็น พ.ศ. 2472 ไม่ใช่ 2473 เพราะ พ.ศ. 2473 เพิ่งเริ่มวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1930 ดังนั้นถ้าอ่านเอกสารประวัติศาสตร์หรือวันเกิดของคนรุ่นก่อน ควรดูเดือนประกอบด้วย

ช่วงเวลา	สูตรแปลง ค.ศ. เป็น พ.ศ.
ตั้งแต่ 1 มกราคม พ.ศ. 2484 เป็นต้นมา	ค.ศ. + 543
ก่อน พ.ศ. 2484 เดือนเมษายนถึงธันวาคม	ค.ศ. + 543
ก่อน พ.ศ. 2484 เดือนมกราคมถึงมีนาคม	ค.ศ. + 542

ไทยเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่เป็น 1 มกราคมเมื่อไหร่?

ไทยเริ่มขึ้นปีใหม่วันที่ 1 มกราคมตั้งแต่ พ.ศ. 2484 ตามมติคณะรัฐมนตรีที่ให้เปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่จาก 1 เมษายนเป็น 1 มกราคม เพื่อให้ตรงกับสากล ผลคือ พ.ศ. 2483 มีเพียง 9 เดือน คือตั้งแต่ 1 เมษายนถึง 31 ธันวาคม แล้วต่อด้วย พ.ศ. 2484 ทันทีในวันที่ 1 มกราคม

ก่อนหน้านั้น วันขึ้นปีใหม่ของไทยเปลี่ยนมาแล้วหลายครั้ง สมัยโบราณใช้วันตามปฏิทินจันทรคติ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 จึงกำหนดให้วันที่ 1 เมษายนเป็นวันขึ้นปีใหม่ ซึ่งใช้ต่อเนื่องมาจนถึง พ.ศ. 2483 ส่วนสงกรานต์ยังคงเป็นประเพณีปีใหม่ไทยที่คนไทยยึดถือมาจนถึงปัจจุบัน

ทำไมไทยใช้ พ.ศ. และก่อนหน้านั้นใช้ศักราชอะไร?

ไทยใช้ พ.ศ. เป็นศักราชทางราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2455 ในสมัยรัชกาลที่ 6 ซึ่งทรงประกาศให้ใช้พุทธศักราชแทนรัตนโกสินทรศก พ.ศ. สอดคล้องกับความเป็นประเทศที่ประชาชนส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา ก่อนหน้านั้นไทยเคยใช้ศักราชอื่นมาหลายแบบ

• มหาศักราช (ม.ศ.): พบในจารึกและเอกสารสมัยสุโขทัยถึงอยุธยาตอนต้น แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 621
• จุลศักราช (จ.ศ.): ใช้ในพงศาวดาร จารึก และโหราศาสตร์มายาวนาน แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 1181
• รัตนโกสินทรศก (ร.ศ.): รัชกาลที่ 5 ทรงให้เริ่มใช้แทนจุลศักราชตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2432 นับปีที่สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2325) เป็น ร.ศ. 1 แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 2324
• พุทธศักราช (พ.ศ.): ใช้เป็นศักราชทางราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2455 จนถึงปัจจุบัน

ศักราช	วิธีแปลงเป็น พ.ศ.	ตัวอย่าง
ค.ศ.	บวก 543	ค.ศ. 2026 = พ.ศ. 2569
ร.ศ.	บวก 2324	ร.ศ. 112 = พ.ศ. 2436
จ.ศ.	บวก 1181	จ.ศ. 1144 = พ.ศ. 2325
ม.ศ.	บวก 621	ม.ศ. 1214 = พ.ศ. 1835

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ พ.ศ. และ ค.ศ.

ปีนี้ ค.ศ. อะไร ตรงกับ พ.ศ. อะไร?

ค.ศ. 2026 ตรงกับ พ.ศ. 2569 คิดได้จาก 2026 + 543 = 2569

กรอกเอกสารราชการไทยต้องใช้ พ.ศ. หรือ ค.ศ.?

เอกสารราชการไทยโดยทั่วไปใช้ พ.ศ. ส่วนเอกสารภาษาอังกฤษหรือเอกสารที่ใช้ในต่างประเทศ เช่น วีซ่าหรือแบบฟอร์มออนไลน์ต่างประเทศ มักใช้ ค.ศ. จึงควรอ่านคำอธิบายของแบบฟอร์มทุกครั้ง

ทำไมปี พ.ศ. 2483 สั้นกว่าปีอื่น?

เพราะเป็นปีที่ไทยเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่จาก 1 เมษายนเป็น 1 มกราคม พ.ศ. 2483 จึงเริ่ม 1 เมษายนและจบ 31 ธันวาคม รวมเพียง 9 เดือน

ร.ศ. 112 ตรงกับปีอะไร?

ร.ศ. 112 ตรงกับ พ.ศ. 2436 คิดจาก 112 + 2324 และตรงกับ ค.ศ. 1893 ซึ่งเป็นปีที่เกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ระหว่างสยามกับฝรั่งเศส

แหล่งอ้างอิง: ศิลปวัฒนธรรม – จุลศักราช-รัตนโกสินทร์ศก มีที่มาอย่างไร และยกเลิกไปเมื่อไหร่, ข่าวสด – วันปีใหม่ (ตอนจบ), ทรูปลูกปัญญา – การเทียบศักราช, Wikipedia – Thai solar calendar, Wikipedia – Date and time notation in Thailand

ภาพหน้าปกโดย Eric Rothermel จาก Unsplash