พุทธศักราช (พ.ศ.) กับคริสต์ศักราช (ค.ศ.) ต่างกัน 543 ปี การแปลงจึงทำได้ง่าย คือ ค.ศ. + 543 = พ.ศ. และ พ.ศ. − 543 = ค.ศ. เช่น ค.ศ. 2026 ตรงกับ พ.ศ. 2569 ข้อยกเว้นเดียวที่ควรรู้คือวันที่เดือนมกราคมถึงมีนาคมก่อน พ.ศ. 2484 ซึ่งต้องใช้ 542 แทน เพราะสมัยนั้นไทยยังขึ้นปีใหม่วันที่ 1 เมษายน
พ.ศ. กับ ค.ศ. ต่างกันกี่ปี?
พ.ศ. มากกว่า ค.ศ. อยู่ 543 ปีเสมอสำหรับวันที่ในปัจจุบัน ตัวเลขนี้มาจากการที่พุทธศักราชเริ่มนับจากปีหลังพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน ซึ่งเกิดก่อนการเริ่มนับคริสต์ศักราช 543 ปี ส่วนคริสต์ศักราชนับจากปีที่เชื่อว่าพระเยซูประสูติ
ศักราช คือระบบการนับปีที่เริ่มต้นจากเหตุการณ์สำคัญเหตุการณ์หนึ่ง แต่ละศาสนาหรือแต่ละอาณาจักรจึงมีศักราชของตัวเอง ประเทศไทยใช้ พ.ศ. เป็นศักราชทางราชการ ขณะที่ทั่วโลกใช้ ค.ศ. เป็นหลัก คนไทยจึงต้องแปลงไปมาอยู่บ่อย ๆ
แปลง พ.ศ. เป็น ค.ศ. และ ค.ศ. เป็น พ.ศ. อย่างไร?
สำหรับวันที่ตั้งแต่ พ.ศ. 2484 เป็นต้นมา ให้บวกหรือลบด้วย 543 ได้ทันที ไม่ต้องดูว่าเป็นเดือนอะไร วิธีคิดมีขั้นตอนดังนี้
- ดูว่าตัวเลขที่มีเป็นศักราชไหน: ถ้าเป็นปีหลัก 2500 ขึ้นไป มักเป็น พ.ศ. ถ้าเป็นปีหลัก 1900–2000 กว่า มักเป็น ค.ศ.
- แปลง ค.ศ. เป็น พ.ศ.: นำ ค.ศ. บวก 543 เช่น ค.ศ. 2000 + 543 = พ.ศ. 2543
- แปลง พ.ศ. เป็น ค.ศ.: นำ พ.ศ. ลบ 543 เช่น พ.ศ. 2569 − 543 = ค.ศ. 2026
- ถ้าเป็นวันที่เก่ากว่า พ.ศ. 2484: ตรวจเดือนก่อน ถ้าเป็นมกราคมถึงมีนาคม ให้ใช้ 542 แทน 543
เคล็ดลับจำง่ายสำหรับปีในศตวรรษนี้ คือ ค.ศ. 20XX จะตรงกับ พ.ศ. 25YY โดยนำสองหลักท้ายบวก 43 เช่น ค.ศ. 2025 ตรงกับ พ.ศ. 2568
| ค.ศ. | พ.ศ. |
|---|---|
| 2000 | 2543 |
| 2020 | 2563 |
| 2025 | 2568 |
| 2026 | 2569 |
| 2027 | 2570 |
| 2030 | 2573 |
ทำไมวันที่ก่อน พ.ศ. 2484 บางช่วงต้องลบ 542?
เพราะก่อน พ.ศ. 2484 ไทยขึ้นปีใหม่วันที่ 1 เมษายน ไม่ใช่ 1 มกราคม ช่วงเดือนมกราคมถึงมีนาคมของปีฝรั่งจึงยังนับเป็นปี พ.ศ. เดิมอยู่ ทำให้ตัวเลข พ.ศ. ในช่วงนั้นห่างจาก ค.ศ. แค่ 542 ปี
ตัวอย่างเช่น วันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1930 ในเอกสารไทยสมัยนั้นยังนับเป็น พ.ศ. 2472 ไม่ใช่ 2473 เพราะ พ.ศ. 2473 เพิ่งเริ่มวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1930 ดังนั้นถ้าอ่านเอกสารประวัติศาสตร์หรือวันเกิดของคนรุ่นก่อน ควรดูเดือนประกอบด้วย
| ช่วงเวลา | สูตรแปลง ค.ศ. เป็น พ.ศ. |
|---|---|
| ตั้งแต่ 1 มกราคม พ.ศ. 2484 เป็นต้นมา | ค.ศ. + 543 |
| ก่อน พ.ศ. 2484 เดือนเมษายนถึงธันวาคม | ค.ศ. + 543 |
| ก่อน พ.ศ. 2484 เดือนมกราคมถึงมีนาคม | ค.ศ. + 542 |
ไทยเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่เป็น 1 มกราคมเมื่อไหร่?
ไทยเริ่มขึ้นปีใหม่วันที่ 1 มกราคมตั้งแต่ พ.ศ. 2484 ตามมติคณะรัฐมนตรีที่ให้เปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่จาก 1 เมษายนเป็น 1 มกราคม เพื่อให้ตรงกับสากล ผลคือ พ.ศ. 2483 มีเพียง 9 เดือน คือตั้งแต่ 1 เมษายนถึง 31 ธันวาคม แล้วต่อด้วย พ.ศ. 2484 ทันทีในวันที่ 1 มกราคม
ก่อนหน้านั้น วันขึ้นปีใหม่ของไทยเปลี่ยนมาแล้วหลายครั้ง สมัยโบราณใช้วันตามปฏิทินจันทรคติ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 จึงกำหนดให้วันที่ 1 เมษายนเป็นวันขึ้นปีใหม่ ซึ่งใช้ต่อเนื่องมาจนถึง พ.ศ. 2483 ส่วนสงกรานต์ยังคงเป็นประเพณีปีใหม่ไทยที่คนไทยยึดถือมาจนถึงปัจจุบัน
ทำไมไทยใช้ พ.ศ. และก่อนหน้านั้นใช้ศักราชอะไร?
ไทยใช้ พ.ศ. เป็นศักราชทางราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2455 ในสมัยรัชกาลที่ 6 ซึ่งทรงประกาศให้ใช้พุทธศักราชแทนรัตนโกสินทรศก พ.ศ. สอดคล้องกับความเป็นประเทศที่ประชาชนส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา ก่อนหน้านั้นไทยเคยใช้ศักราชอื่นมาหลายแบบ
- มหาศักราช (ม.ศ.): พบในจารึกและเอกสารสมัยสุโขทัยถึงอยุธยาตอนต้น แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 621
- จุลศักราช (จ.ศ.): ใช้ในพงศาวดาร จารึก และโหราศาสตร์มายาวนาน แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 1181
- รัตนโกสินทรศก (ร.ศ.): รัชกาลที่ 5 ทรงให้เริ่มใช้แทนจุลศักราชตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2432 นับปีที่สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2325) เป็น ร.ศ. 1 แปลงเป็น พ.ศ. โดยบวก 2324
- พุทธศักราช (พ.ศ.): ใช้เป็นศักราชทางราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2455 จนถึงปัจจุบัน
| ศักราช | วิธีแปลงเป็น พ.ศ. | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ค.ศ. | บวก 543 | ค.ศ. 2026 = พ.ศ. 2569 |
| ร.ศ. | บวก 2324 | ร.ศ. 112 = พ.ศ. 2436 |
| จ.ศ. | บวก 1181 | จ.ศ. 1144 = พ.ศ. 2325 |
| ม.ศ. | บวก 621 | ม.ศ. 1214 = พ.ศ. 1835 |
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ พ.ศ. และ ค.ศ.
ปีนี้ ค.ศ. อะไร ตรงกับ พ.ศ. อะไร?
ค.ศ. 2026 ตรงกับ พ.ศ. 2569 คิดได้จาก 2026 + 543 = 2569
กรอกเอกสารราชการไทยต้องใช้ พ.ศ. หรือ ค.ศ.?
เอกสารราชการไทยโดยทั่วไปใช้ พ.ศ. ส่วนเอกสารภาษาอังกฤษหรือเอกสารที่ใช้ในต่างประเทศ เช่น วีซ่าหรือแบบฟอร์มออนไลน์ต่างประเทศ มักใช้ ค.ศ. จึงควรอ่านคำอธิบายของแบบฟอร์มทุกครั้ง
ทำไมปี พ.ศ. 2483 สั้นกว่าปีอื่น?
เพราะเป็นปีที่ไทยเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่จาก 1 เมษายนเป็น 1 มกราคม พ.ศ. 2483 จึงเริ่ม 1 เมษายนและจบ 31 ธันวาคม รวมเพียง 9 เดือน
ร.ศ. 112 ตรงกับปีอะไร?
ร.ศ. 112 ตรงกับ พ.ศ. 2436 คิดจาก 112 + 2324 และตรงกับ ค.ศ. 1893 ซึ่งเป็นปีที่เกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ระหว่างสยามกับฝรั่งเศส
แหล่งอ้างอิง: ศิลปวัฒนธรรม – จุลศักราช-รัตนโกสินทร์ศก มีที่มาอย่างไร และยกเลิกไปเมื่อไหร่, ข่าวสด – วันปีใหม่ (ตอนจบ), ทรูปลูกปัญญา – การเทียบศักราช, Wikipedia – Thai solar calendar, Wikipedia – Date and time notation in Thailand
ภาพหน้าปกโดย Eric Rothermel จาก Unsplash
