ประกันสังคมมาตรา 33 39 40 ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี

ประกันสังคมมาตรา 33, 39 และ 40 ต่างกันที่ “ใครเป็นผู้ประกันตน” มาตรา 33 คือลูกจ้างที่มีนายจ้าง มาตรา 39 คือคนที่เคยเป็นลูกจ้างแล้วลาออกแต่สมัครส่งเงินสมทบต่อเอง และมาตรา 40 คือแรงงานนอกระบบหรือผู้ประกอบอาชีพอิสระ ทั้งสามแบบจ่ายเงินสมทบไม่เท่ากัน และได้รับความคุ้มครองมากน้อยต่างกัน โดยมาตรา 33 คุ้มครองครบที่สุด

ประกันสังคมคืออะไร และผู้ประกันตนแต่ละมาตราหมายถึงใคร

ประกันสังคมคือระบบที่ผู้ประกันตน นายจ้าง และรัฐร่วมกันจ่าย “เงินสมทบ” เข้ากองทุนประกันสังคม เพื่อให้ผู้ประกันตนได้รับเงินหรือบริการเมื่อเจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต ชราภาพ หรือว่างงาน ดูแลโดยสำนักงานประกันสังคม (สปส.) กระทรวงแรงงาน

คำว่า “มาตรา” มาจากมาตราในพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 ที่กำหนดว่าใครเข้าระบบได้ด้วยเงื่อนไขใด คนหนึ่งคนจะเป็นผู้ประกันตนได้ทีละมาตราเท่านั้น

ประกันสังคมมาตรา 33 คืออะไร ใครต้องเข้า

มาตรา 33 คือผู้ประกันตนภาคบังคับ ได้แก่ลูกจ้างในสถานประกอบการเอกชนที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 1 คนขึ้นไป อายุ 15–60 ปีบริบูรณ์ นายจ้างต้องขึ้นทะเบียนให้และหักเงินสมทบจากค่าจ้างทุกเดือน

ลูกจ้างจ่ายเงินสมทบ 5% ของค่าจ้าง นายจ้างจ่ายสมทบอีก 5% และรัฐสมทบเพิ่ม ค่าจ้างที่ใช้คำนวณมีขั้นต่ำ 1,650 บาท และตั้งแต่ปี 2569 เพดานสูงสุดปรับจาก 15,000 บาทเป็น 17,500 บาท ทำให้เงินสมทบสูงสุดของลูกจ้างเพิ่มจาก 750 บาทเป็น 875 บาทต่อเดือน ส่วนคนที่ค่าจ้างไม่เกิน 15,000 บาทยังจ่ายเท่าเดิม

มาตรา 33 ได้รับความคุ้มครอง 7 กรณี ได้แก่ เจ็บป่วยหรือประสบอันตราย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน

ประกันสังคมมาตรา 39 คืออะไร ใครสมัครได้

มาตรา 39 คือผู้ประกันตนภาคสมัครใจสำหรับคนที่เคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 แล้วออกจากงาน แต่ต้องการรักษาสิทธิประกันสังคมไว้ต่อ โดยจ่ายเงินสมทบเองในอัตราคงที่ 432 บาทต่อเดือน คิดจาก 9% ของฐานค่าจ้างสมมติ 4,800 บาท

เงื่อนไขสำคัญในการสมัครมีดังนี้

• เคยส่งเงินสมทบมาตรา 33 มาแล้วอย่างน้อย 12 เดือน
• ยื่นสมัครภายใน 6 เดือนนับจากวันที่ออกจากงาน
• ไม่เป็นผู้รับประโยชน์ทดแทนกรณีทุพพลภาพจากกองทุนประกันสังคม

มาตรา 39 ได้รับความคุ้มครอง 6 กรณี เหมือนมาตรา 33 ยกเว้นกรณีว่างงาน ผู้ประกันตนต้องส่งเงินสมทบให้ตรงเวลา เพราะหากขาดส่งติดต่อกัน 3 เดือน หรือส่งไม่ครบ 9 เดือนภายในระยะ 12 เดือน จะสิ้นสภาพและสมัครกลับเข้ามาตรา 39 ใหม่ไม่ได้ เมื่อได้งานใหม่และเข้ามาตรา 33 อีกครั้ง สถานะมาตรา 39 จะสิ้นสุดลง

ประกันสังคมมาตรา 40 คืออะไร มีทางเลือกอะไรบ้าง

มาตรา 40 คือประกันสังคมภาคสมัครใจสำหรับแรงงานนอกระบบ เช่น พ่อค้าแม่ค้า เกษตรกร ไรเดอร์ ฟรีแลนซ์ หรือผู้ประกอบอาชีพอิสระ อายุ 15–65 ปีบริบูรณ์ ที่ไม่ได้เป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 หรือ 39 เลือกจ่ายได้ 3 ทางเลือก โดยรัฐช่วยสมทบเพิ่มให้ทุกทางเลือก

ทางเลือก	ผู้ประกันตนจ่าย/เดือน	รัฐสมทบ/เดือน	ความคุ้มครอง
ทางเลือก 1	70 บาท	30 บาท	เจ็บป่วย ทุพพลภาพ เสียชีวิต
ทางเลือก 2	100 บาท	50 บาท	ทางเลือก 1 + ชราภาพ (บำเหน็จ)
ทางเลือก 3	300 บาท	150 บาท	ทางเลือก 1 + ชราภาพ (บำนาญ) + สงเคราะห์บุตร

ความคุ้มครองกรณีเจ็บป่วยของมาตรา 40 ไม่ได้ครอบคลุมค่ารักษาพยาบาลแบบมาตรา 33 แต่เป็นเงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อหยุดงานเพื่อรักษาตัวตามเงื่อนไขที่กำหนด เพราะผู้ประกันตนมาตรา 40 ยังใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) รักษาพยาบาลได้ตามปกติ

มาตรา 33 39 40 ต่างกันอย่างไรเมื่อดูเทียบกัน

สรุปสั้น ๆ คือมาตรา 33 จ่ายตามค่าจ้างและได้สิทธิครบที่สุด มาตรา 39 จ่ายคงที่และได้สิทธิเกือบเท่ามาตรา 33 ยกเว้นว่างงาน ส่วนมาตรา 40 จ่ายน้อยที่สุดและคุ้มครองน้อยที่สุด ตารางด้านล่างเปรียบเทียบประเด็นหลัก

ประเด็น	มาตรา 33	มาตรา 39	มาตรา 40
ผู้ประกันตน	ลูกจ้างที่มีนายจ้าง	อดีตลูกจ้างมาตรา 33 ที่ลาออก	แรงงานนอกระบบ อาชีพอิสระ
การเข้าระบบ	ภาคบังคับ นายจ้างขึ้นทะเบียน	สมัครใจ ภายใน 6 เดือนหลังออกจากงาน	สมัครใจ
เงินสมทบของผู้ประกันตน	5% ของค่าจ้าง (สูงสุด 875 บาท ตั้งแต่ปี 2569)	432 บาท/เดือน	70, 100 หรือ 300 บาท/เดือน
จำนวนกรณีที่คุ้มครอง	7 กรณี	6 กรณี (ไม่มีว่างงาน)	3–5 กรณี ตามทางเลือก
สิทธิรักษาพยาบาล	ใช้สิทธิประกันสังคม	ใช้สิทธิประกันสังคม	ใช้บัตรทอง

ควรเลือกประกันสังคมมาตราไหนดี

ส่วนใหญ่เราไม่ได้ “เลือก” มาตรา แต่สถานะการทำงานเป็นตัวกำหนด ถ้าเป็นลูกจ้างต้องอยู่มาตรา 33 ถ้าลาออกแล้วเข้าเงื่อนไขก็พิจารณามาตรา 39 และถ้าทำงานอิสระก็เลือกมาตรา 40 ใช้แนวทางนี้ช่วยตัดสินใจ

1. ถ้ากำลังทำงานเป็นลูกจ้าง ตรวจสอบว่านายจ้างหักเงินสมทบและนำส่งจริงผ่านแอป SSO Plus หรือเว็บไซต์ประกันสังคม
2. ถ้าเพิ่งลาออกและส่งเงินสมทบมาแล้วอย่างน้อย 12 เดือน ให้รีบตัดสินใจภายใน 6 เดือนว่าจะต่อมาตรา 39 หรือไม่ ซึ่งเหมาะกับคนที่อยากรักษาสิทธิรักษาพยาบาลประกันสังคม สิทธิคลอดบุตร และนับระยะเวลาส่งเงินสมทบเพื่อบำนาญชราภาพต่อเนื่อง
3. ถ้าทำงานอิสระและไม่เข้าเงื่อนไขมาตรา 39 ให้เลือกทางเลือกในมาตรา 40 ตามงบประมาณ ทางเลือก 3 เหมาะกับคนที่มีลูกเล็กและอยากได้บำนาญ
4. หลังลาออกจากมาตรา 33 อย่าลืมขึ้นทะเบียนว่างงานภายใน 30 วันเพื่อรับเงินทดแทนกรณีว่างงานตามสิทธิ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับประกันสังคมมาตรา 33 39 40

เป็นผู้ประกันตนพร้อมกันสองมาตราได้ไหม

ไม่ได้ ในช่วงเวลาเดียวกันเป็นผู้ประกันตนได้เพียงมาตราเดียว เช่น เมื่อได้งานใหม่และเข้ามาตรา 33 สถานะมาตรา 39 หรือ 40 จะสิ้นสุดลง

ลาออกเกิน 6 เดือนแล้ว ยังสมัครมาตรา 39 ได้ไหม

ไม่ได้ ต้องยื่นสมัครภายใน 6 เดือนนับจากวันออกจากงาน หากเลยกำหนดสามารถสมัครมาตรา 40 แทนได้หากอายุไม่เกิน 65 ปี

เงินสมทบประกันสังคมลดหย่อนภาษีได้ไหม

ได้ เงินสมทบที่ผู้ประกันตนจ่ายจริงในปีภาษีนำไปหักลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาได้ตามจำนวนที่จ่าย

ตรวจสอบสิทธิและเงินสมทบของตัวเองได้ที่ไหน

ตรวจสอบได้ผ่านเว็บไซต์สำนักงานประกันสังคม แอป SSO Plus หรือโทรสายด่วน 1506

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงินหรือกฎหมายเฉพาะบุคคล อัตราเงินสมทบและสิทธิประโยชน์อาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศของสำนักงานประกันสังคม ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง: สำนักงานประกันสังคม · Thai PBS Policy Watch – สิทธิประโยชน์ใหม่มาตรา 40 · Krungsri – สรุปปรับเงินสมทบประกันสังคม ปี 2569 · KTC – สมัครประกันสังคมมาตรา 39

ภาพหน้าปกโดย Austin จาก Unsplash