วันที่ 14 พฤศจิกายนของทุกปีคือวันเบาหวานโลก เบาหวานเป็นโรคที่หลายคนเป็นโดยไม่รู้ตัว เพราะระยะแรกแทบไม่มีอาการ กว่าจะรู้ก็อาจมีโรคแทรกซ้อนแล้ว มาดูว่าสัญญาณเตือนมีอะไร และตัวเลขแบบไหนควรระวัง
เบาหวานคืออะไร
คือภาวะที่ร่างกายมีน้ำตาลในเลือดสูงเกินไป เพราะตับอ่อนสร้างฮอร์โมนอินซูลินไม่พอ หรือร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดี
- เบาหวานชนิดที่ 1: ร่างกายสร้างอินซูลินแทบไม่ได้ มักพบในเด็กและวัยรุ่น
- เบาหวานชนิดที่ 2: พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่ เกี่ยวข้องกับน้ำหนักเกิน การกิน และการขยับร่างกายน้อย
สัญญาณเตือนที่ควรสังเกต
- ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะกลางคืน
- กระหายน้ำบ่อย คอแห้ง
- หิวบ่อย กินเยอะแต่น้ำหนักลด
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
- ตาพร่ามัว
- แผลหายช้า ติดเชื้อง่าย
- ชาปลายมือปลายเท้า
ถ้ามีหลายข้อพร้อมกัน ควรไปตรวจน้ำตาลในเลือด
ค่าน้ำตาลในเลือดเท่าไหร่ถึงเสี่ยง
| ผลตรวจ | ปกติ | เสี่ยง (ก่อนเบาหวาน) | เข้าข่ายเบาหวาน |
|---|---|---|---|
| น้ำตาลหลังงดอาหาร 8 ชม. (FPG) | น้อยกว่า 100 มก./ดล. | 100-125 มก./ดล. | 126 มก./ดล. ขึ้นไป |
| น้ำตาลสะสม (HbA1c) | น้อยกว่า 5.7% | 5.7-6.4% | 6.5% ขึ้นไป |
การวินิจฉัยต้องทำโดยแพทย์ และมักตรวจยืนยันซ้ำ ตัวเลขนี้ใช้เพื่อเข้าใจผลตรวจเบื้องต้น
ใครควรตรวจ
- อายุ 35 ปีขึ้นไป ควรตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง
- น้ำหนักเกินหรือรอบเอวเกิน (ผู้ชายเกิน 90 ซม. ผู้หญิงเกิน 80 ซม.) หรือ BMI ตั้งแต่ 23 ขึ้นไป
- พ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน
- มีความดันสูงหรือไขมันในเลือดสูง
- เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
คนไทยที่มีสิทธิบัตรทองหรือประกันสังคมตรวจน้ำตาลในเลือดตามเกณฑ์ได้ที่โรงพยาบาลหรือหน่วยบริการตามสิทธิ
ลดความเสี่ยงได้อย่างไร
- ลดหวาน: น้ำหวาน ชานม กาแฟเย็น เป็นแหล่งน้ำตาลใหญ่ ลองสั่งหวานน้อยหรือไม่หวาน
- กินข้าวพอดี เปลี่ยนเป็นข้าวกล้องบางมื้อ เพิ่มผักให้ได้ครึ่งจาน
- ขยับร่างกาย อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
- คุมน้ำหนัก ลดน้ำหนักเพียง 5-7% ก็ช่วยลดความเสี่ยงได้ชัดเจนในคนที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง
- นอนให้พอ และลดความเครียด
สรุป
เบาหวานระยะแรกมักเงียบ การตรวจน้ำตาลเป็นประจำคือวิธีรู้ตัวเร็วที่สุด ถ้าผลอยู่ในช่วงเสี่ยง ยังกลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติได้ด้วยการปรับการกินและการขยับร่างกาย
อ่านเพิ่มเติม
- ค่า BMI คืออะไร คำนวณอย่างไร และอ่านผลแบบไหน
- ออกกำลังกายสัปดาห์ละกี่นาทีถึงพอ ตามคำแนะนำ WHO
- นอนกี่ชั่วโมงถึงจะพอ? ชั่วโมงนอนที่เหมาะกับแต่ละวัย
แหล่งอ้างอิง
- American Diabetes Association, Standards of Care: เกณฑ์ FPG และ HbA1c
- สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย, แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน
- International Diabetes Federation, World Diabetes Day (14 พ.ย.)
ภาพหน้าปกโดย Jane Korsak จาก Unsplash

