ดอกเบี้ยทบต้นคืออะไร ทำงานอย่างไร พร้อมวิธีคำนวณ

ดอกเบี้ยทบต้น (compound interest) คือการคิดดอกเบี้ยจากเงินต้นรวมกับดอกเบี้ยที่ได้รับสะสมมาก่อนหน้า ไม่ใช่จากเงินต้นอย่างเดียว ผลคือเงินจะโตเร็วขึ้นเรื่อย ๆ ตามเวลา ยิ่งเริ่มเร็วและปล่อยไว้นาน ผลของการทบต้นยิ่งชัด แต่หลักเดียวกันนี้ก็ทำให้หนี้ที่ค้างชำระพอกพูนเร็วได้เช่นกัน

ดอกเบี้ยทบต้นคืออะไร

ดอกเบี้ยทบต้นคือดอกเบี้ยที่นำไปรวมกับเงินต้นแล้วคิดดอกเบี้ยรอบถัดไปจากยอดใหม่ที่สูงขึ้น ดอกเบี้ยแต่ละรอบจึงมากกว่ารอบก่อนแม้อัตราดอกเบี้ยเท่าเดิม คนจึงมักเรียกว่า “ดอกเบี้ยที่ออกดอกออกผล”

ตัวอย่างจากธนาคารแห่งประเทศไทย: ฝากเงิน 10,000 บาท ดอกเบี้ย 5% ต่อปี สิ้นปีแรกได้ดอกเบี้ย 500 บาท รวมเป็น 10,500 บาท ถ้าทบดอกเบี้ยเข้าเงินต้น ปีที่สองจะคิดดอกเบี้ยจาก 10,500 บาท ได้ดอกเบี้ย 525 บาท รวมเป็น 11,025 บาท ดอกเบี้ยเพิ่มขึ้น 25 บาทโดยไม่ต้องฝากเพิ่ม

ดอกเบี้ยทบต้นต่างจากดอกเบี้ยเชิงเดียวอย่างไร

ดอกเบี้ยเชิงเดียว (simple interest) คิดจากเงินต้นก้อนแรกเท่านั้น ดอกเบี้ยแต่ละปีจึงเท่ากันทุกปี ส่วนดอกเบี้ยทบต้นคิดจากเงินต้นบวกดอกเบี้ยสะสม จึงเพิ่มขึ้นทุกปี ช่วงแรกสองแบบต่างกันไม่มาก แต่ยิ่งนานยิ่งห่างกัน

ระยะเวลา	ดอกเบี้ยเชิงเดียว (บาท)	ดอกเบี้ยทบต้นรายปี (บาท)
1 ปี	105,000	105,000
5 ปี	125,000	127,628
10 ปี	150,000	162,889
20 ปี	200,000	265,330
30 ปี	250,000	432,194

ตารางนี้คำนวณจากเงินต้น 100,000 บาท อัตราดอกเบี้ย 5% ต่อปี โดยไม่ฝากเพิ่มและยังไม่หักภาษีหรือค่าธรรมเนียม ใช้เพื่อดูหลักการเท่านั้น ไม่ใช่ผลตอบแทนที่รับประกัน

สูตรคำนวณดอกเบี้ยทบต้นคืออะไร

สูตรพื้นฐานคือ เงินรวมปลายงวด = เงินต้น × (1 + r/n)^n×t โดย r คืออัตราดอกเบี้ยต่อปีในรูปทศนิยม n คือจำนวนครั้งที่ทบต้นต่อปี และ t คือจำนวนปี สูตรนี้ใช้ได้ทั้งกรณีทบต้นรายปี รายเดือน หรือรายวัน

ลองคำนวณตามขั้นตอนนี้ โดยใช้ตัวอย่างเงิน 100,000 บาท ดอกเบี้ย 5% ต่อปี ทบต้นปีละครั้ง เป็นเวลา 10 ปี

แปลงอัตราดอกเบี้ยเป็นทศนิยม: 5% = 0.05
หาร r ด้วยจำนวนครั้งที่ทบต้นต่อปี: 0.05 ÷ 1 = 0.05 แล้วบวก 1 ได้ 1.05
ยกกำลังด้วยจำนวนงวดทั้งหมด (n × t = 10): 1.05¹⁰ ≈ 1.6289
คูณกับเงินต้น: 100,000 × 1.6289 ≈ 162,889 บาท

ในทางปฏิบัติสามารถใช้ฟังก์ชัน FV ในโปรแกรมสเปรดชีต หรือเครื่องคิดเลขดอกเบี้ยทบต้นออนไลน์ช่วยคำนวณได้

ทบต้นบ่อยขึ้นได้ดอกเบี้ยมากขึ้นจริงไหม

จริง แต่ส่วนต่างมักไม่มากเท่าที่คิด เมื่ออัตราดอกเบี้ยต่อปีเท่ากัน การทบต้นถี่ขึ้น เช่น รายเดือนแทนรายปี จะให้ผลรวมสูงขึ้นเล็กน้อย ปัจจัยที่มีผลมากกว่าคืออัตราดอกเบี้ยและระยะเวลา

ตัวอย่าง เงิน 100,000 บาท ดอกเบี้ย 6% ต่อปี เป็นเวลา 1 ปี ถ้าทบต้นรายปีจะได้ 106,000 บาท ถ้าทบต้นรายเดือนจะได้ประมาณ 106,168 บาท อัตราผลตอบแทนที่แท้จริงต่อปีจึงราว 6.17% เวลาเปรียบเทียบผลิตภัณฑ์การเงิน ควรดูว่าอัตราที่ประกาศคิดดอกเบี้ยและจ่ายดอกเบี้ยถี่แค่ไหน

กฎ 72 ช่วยประมาณเวลาให้เงินโตเป็นสองเท่าได้อย่างไร

กฎ 72 (Rule of 72) เป็นวิธีคิดในใจแบบคร่าว ๆ ว่าเงินจะเพิ่มเป็นสองเท่าในกี่ปี โดยนำ 72 หารด้วยอัตราดอกเบี้ยหรือผลตอบแทนต่อปี (เป็นตัวเลขเปอร์เซ็นต์) ผลลัพธ์เป็นค่าประมาณที่ใกล้เคียงในช่วงอัตราดอกเบี้ยทั่วไป

อัตราผลตอบแทนต่อปี	เวลาโดยประมาณให้เงินเพิ่มเป็น 2 เท่า
2%	ประมาณ 36 ปี
4%	ประมาณ 18 ปี
6%	ประมาณ 12 ปี
8%	ประมาณ 9 ปี

กฎเดียวกันใช้กับเงินเฟ้อได้ด้วย ถ้าค่าครองชีพเพิ่มปีละ 3% อำนาจซื้อของเงินสดที่เก็บไว้เฉย ๆ จะลดลงครึ่งหนึ่งในราว 24 ปี

ดอกเบี้ยทบต้นส่งผลต่อหนี้อย่างไร

ในฝั่งหนี้ การทบต้นทำงานกลับด้าน ถ้าดอกเบี้ยที่ค้างถูกนำไปรวมเป็นยอดหนี้แล้วคิดดอกเบี้ยต่อ ยอดหนี้จะเพิ่มเร็วขึ้นเรื่อย ๆ การจ่ายเพียงขั้นต่ำของหนี้ดอกเบี้ยสูงจึงทำให้ปลดหนี้ได้ช้ามาก

สำหรับสัญญากู้ยืมเงินทั่วไปในไทย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 655 ห้ามคิดดอกเบี้ยในดอกเบี้ยที่ค้างชำระ ยกเว้นดอกเบี้ยค้างส่งไม่น้อยกว่าหนึ่งปีและคู่สัญญาตกลงกันเป็นหนังสือให้รวมเข้ากับต้นเงิน และไม่ใช้กับกรณีบัญชีเดินสะพัดหรือประเพณีการค้าทำนองเดียวกัน อย่างไรก็ดี หนี้แต่ละประเภทมีวิธีคิดดอกเบี้ยต่างกัน ควรอ่านเงื่อนไขในสัญญาให้เข้าใจก่อนกู้

จะใช้ดอกเบี้ยทบต้นให้เป็นประโยชน์ได้อย่างไร

หลักสำคัญคือเริ่มออมให้เร็ว ออมสม่ำเสมอ และปล่อยให้ผลตอบแทนทำงานต่อโดยไม่ถอนออกมาใช้ระหว่างทาง พร้อมกับลดหนี้ดอกเบี้ยสูงซึ่งเป็นการทบต้นที่ทำร้ายเรา

เริ่มออมแม้จำนวนน้อย เพราะเวลาคือปัจจัยสำคัญที่สุดของการทบต้น
เลือกรับดอกเบี้ยหรือผลตอบแทนแบบนำกลับไปลงทุนต่อ แทนการถอนออกมาใช้
เปรียบเทียบอัตราดอกเบี้ย ความถี่ในการทบต้น ภาษี และค่าธรรมเนียมก่อนเลือกบัญชีหรือกองทุน
ปิดหนี้ดอกเบี้ยสูง เช่น หนี้บัตรเครดิตที่ค้างชำระ ก่อนเน้นลงทุนเพิ่ม
จำไว้ว่าผลตอบแทนจากการลงทุนที่มีความเสี่ยงไม่คงที่ ตัวเลขจากสูตรเป็นเพียงการคาดการณ์

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับดอกเบี้ยทบต้น

บัญชีออมทรัพย์เป็นดอกเบี้ยทบต้นไหม

โดยทั่วไปเมื่อธนาคารจ่ายดอกเบี้ยเข้าบัญชีแล้วเราไม่ถอนออก ดอกเบี้ยนั้นจะกลายเป็นเงินฝากที่ได้ดอกเบี้ยในงวดถัดไป จึงมีผลแบบทบต้น ส่วนรอบการจ่ายดอกเบี้ยขึ้นกับเงื่อนไขของแต่ละธนาคาร

ดอกเบี้ยทบต้นกับผลตอบแทนทบต้นต่างกันไหม

หลักการเหมือนกัน ดอกเบี้ยทบต้นใช้กับเงินฝากหรือตราสารที่ให้ดอกเบี้ย ส่วนผลตอบแทนทบต้นใช้กับการลงทุนที่นำกำไรหรือเงินปันผลกลับไปลงทุนต่อ ซึ่งผลตอบแทนอาจขึ้นลงได้

เริ่มออมช้าไปแล้วยังได้ประโยชน์ไหม

ได้ ทุกปีที่เงินได้ทบต้นยังช่วยให้เงินโตกว่าการไม่ออม การเพิ่มจำนวนเงินออมต่อเดือนช่วยชดเชยระยะเวลาที่สั้นลงได้บางส่วน

กฎ 72 แม่นยำแค่ไหน

เป็นค่าประมาณที่ค่อนข้างใกล้เคียงสำหรับอัตราราว 2–12% ต่อปี ถ้าต้องการตัวเลขแม่นยำควรคำนวณด้วยสูตรเต็ม

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจด้านการเงิน ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุนหรือคำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะบุคคล ก่อนตัดสินใจควรศึกษาเงื่อนไขผลิตภัณฑ์หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

แหล่งอ้างอิง: ธนาคารแห่งประเทศไทย: ดอกเบี้ยเงินฝาก · Investor.gov (U.S. SEC): Compound Interest Calculator · สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 655

ภาพหน้าปกโดย micheile henderson จาก Unsplash